Opinie
Over framing, sturing, sociale gevolgen en argumenten die onderbelicht bleven
Het was afstandelijk: geen kruidgeur, geen nabijheid, alleen licht in de verte. Nadat ik ergens héél erg in de verte een vuurwerkshow had gezien, droop ik
gedesillusioneerd af. Lang geleden stond ik (ongepland en alleen) in een grote Europese stad tussen duizenden mensen te wachten op een grote vuurwerkshow. Urenlang, en het was koud.
Na afloop stroomde een deels dronken mensenmassa tegelijk dezelfde kant op. Ik zag hoe de politie moest ingrijpen bij opstootjes, en er een moeder en dochter werd
lastiggevallen. Het hielp verklaren waarom ik die avond nauwelijks alleenstaanden, ouderen of gezinnen met kinderen zag.
Een grote vuurwerkshow vraagt nogal wat: reizen naar een andere plek, het voorrecht goed ter been te zijn, uren in de kou kunnen staan, het ongemak van weinig
voorzieningen accepteren, en vooral: midden in de nacht nog veilig thuis zien te komen.
Het contrast met hoe oud en nieuw in Nederland altijd wordt gevierd (warm -letterlijk èn figuurlijk-, kleinschalig, laagdrempelig, in eigen buurt) kon niet groter
zijn.
Van traditie naar probleem: de sturende toon van de berichtgeving en strategische beïnvloeding door invloedrijke stemmen.
Wie die berichtgeving van de laatste jaren naast elkaar legt, ziet een patroon: het ‘debat’ kreeg een lelijk activistisch randje. Als iemand het waagde om bijvoorbeeld voor een gedeeltelijk verbod te pleiten (i.p.v. een algeheel verbod), dan werd die niet alleen tegengesproken, maar ook belachelijk gemaakt. Stemmingmakerij, vernederende kwalificaties richting brave huisvaders die een potje siervuurwerk wilden afsteken en provocatie op social media (zie voorbeelden) waren hierbij aan de orde van de dag. De toon liet nauwelijks ruimte voor tegenspraak.
X-bericht van een hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen, met vernederende kwalificaties en stemmingmakerij, 31-12-‘24
Dit onderwerp werd in de afgelopen jaren nauwelijks neutraal benaderd, en gestuurd met misleidende frames en selectieve voorbeelden. De akelige manier waarop
tegengeluiden en grote groepen mensen voortdurend werden weggezet (vaak via neerbuigend taalgebruik en ridiculisering in plaats van via inhoudelijke argumenten) maakte dit onderwerp voor mij
onontkoombaar. Ik merkte jaar na jaar op hoe het gesprek hierover lelijker en manipulatiever werd, in plaats van zorgvuldiger.
Dit werd ook duidelijk toen zelfs rustige jaarwisselingen nauwelijks tot niet mee leken te wegen voor het toekomstige beleid.
Dit stuk is geen persoonlijk pleidooi tegen veiligheid, en zeer zeker geen ontkenning van risico’s.
Het is een poging om stil te staan bij wat er gebeurt wanneer morele verheffing, bestuurlijk gemakzucht en framing bij elkaar samen komen. Daarbij doe ik een
inventarisatie van argumenten die nauwelijks serieus zijn besproken, terwijl ze wel gaan over sociale rechtvaardigheid, veiligheid en de proportionaliteit van een algeheel verbod.
NOS: “Geen grote ongeregeldheden, toch pleiten burgemeesters voor vuurwerkverbod”, 01-01-‘23
1. De berichtgeving is structureel grotendeels eenzijdig, en gestuurd door framing.
Al jaren is de berichtgeving over siervuurwerk opvallend eenzijdig; veel media hanteren suggestieve vraagstellingen (“Waarom is er nog steeds geen
vuurwerkverbod?”), waardoor een verbod zomaar wordt gepresenteerd als onvermijdelijk en wenselijk. Door deze activistische toon is er geen sprake meer van neutraliteit, maar van activisme zonder
dat alle lezers dat direct zullen opmerken. Zo kunnen journalisten actief de publieke opinie sturen.
Deze sturende berichtgeving leidde mijns inziens tot selffulfilling prophecy; het versterkte zichzelf:
· Er werd voortdurend geschreven alsof een volledig verbod onvermijdelijk is
· Er werd gesproken in termen als “eerste stad”, en “hoe vuurwerk verdwijnt”.
“Rotterdam eerste grote stad met volledig vuurwerkverbod” kopte bijvoorbeeld het Algemeen Dagblad al op 7 januari 2020. Dezelfde krant kopte 2 dagen later
met: “Hoe het vuurwerk verdwijnt uit Nederland”. Zo werd er 6 jaar geleden al het gevoel gecreëerd dat weerstand zinloos is.
· De argumenten vóór een algeheel verbod werden uitgebreid uitgelegd en belicht. De tegenargumenten werden kort èn secundair
gepresenteerd.
· Hierdoor was (en is nog steeds) de stem tegen een totaalverbod ondervertegenwoordigd; het gesprek werd (en wordt nog steeds) sterk
gedomineerd door voorstanders.
· Er werd specifiek bij dit onderwerp veelal een sterk emotioneel beroep gedaan op de lezer: “Dochtertje agent doet schattige,
maar serieuze oproep richting oud en nieuw: ‘dat papa veilig thuiskomt’” (Algemeen Dagblad, 29 december 2025). Dergelijke video’s worden niet ingezet bij andere evenementen, maar wel als het
om vuurwerk gaat. Vanuit menselijk perspectief is een dergelijke video zeer begrijpelijk, maar als journalist is het dan wel zaak om de vaardigheden te hebben op te merken dat dit soort
emotionele artikelen vooral bij dit onderwerp worden ingezet. En bijvoorbeeld niet bij een voetbalwedstrijd of demonstratie.
2. Een vuurwerkverbod kan sociaal onrechtvaardig uitpakken en mensen uitsluiten.
“Asociaal”, noemen activistische voorstanders van een totaalverbod vaak mensen die vuurwerk afsteken. Maar een totaalverbod heeft ook een sociale keerzijde die
weinig aandacht krijgt, of onmiddellijk wordt weggewuifd. Waar voorstanders van een verbod normaal gesproken voor inclusiviteit zijn, vinden zij bij dit onderwerp dat aspect opeens niet meer zo
belangrijk.
De mensen die het minst geraakt worden door een verbod, zijn vaak degenen die er het hardst voor pleiten: mobiel, gezond, welgesteld (bevoorrecht, oftewel: genoeg
andere hoogtepunten in het jaar), gewend uit te gaan, of toch al afwezig tijdens de jaarwisseling. Voor hen verandert weinig of niks. Voor anderen alles; de typische Nederlandse invulling van een
oudejaarsavond (oudejaarsconference, eten, drinken, en pas na 00.00 uur kort naar buiten) is na een algeheel verbod voorgoed voorbij.
Voor alleenstaanden, ouderen en mensen zonder vervoer verdwijnt het laagdrempelige moment waarop je buiten even samenkomt met de buurt. De stap om in je eentje of
met je jonge gezin midden in de nacht naar een centrale vuurwerkshow te reizen en daar uren in de kou te staan tussen duizenden onbekenden is te groot. Voor velen is het zelfs geen optie. De
terugreis kan onveilig voelen, midden in de nacht tussen een potentieel dronken mensenmassa de weg terugvinden naar de parkeergarage of naar het station: velen zullen er niet eens aan
beginnen.
Het verklaart ook welke groep je voornamelijk ziet bij zulke centrale vuurwerkshows: jonge, fitte mensen, groepen. Wie minder of niet mobiel is, blijft thuis. Een
oudere die jarenlang vanaf het balkon, de straat of vanachter het raam genoot van een Willow (gouden regen), ziet straks niets meer. Dan is het stil.
Met een algeheel verbod verdwijnt niet alleen vuurwerk, maar ook een zeer laagdrempelige vorm van sociale cohesie die juist in een individualistische samenleving als Nederland, geen overbodige luxe is.
Je zou je kunnen afvragen of een betere regulering (voorlichting) en handhaving niet socialer en eerlijker is dan een totaalverbod dat mensen uitsluit.
3. Grote centrale vuurwerkshows creëren nieuwe grote veiligheidsrisico’s
“It’s ******* shit”, zo beschreef een bezoeker de Londense vuurwerkshow van het afgelopen jaar in een video-review met inmiddels 275000 likes en bijna 10000 reacties. Een show waar je overigens tegenwoordig voor moet betalen (deze bezoeker betaalde omgerekend €51,55).
“Je staat er opeengepakt als vee. Voor iemand met angstklachten is dit echt een nachtmerrie.” Getuige de vele reacties op deze review, ervaren veel
Londenaren en toeristen deze shows als zeer onveilig; in het bijzonder de terugreis.
Het is een tegengeluid dat minimaal het waard is te onderzoeken, me dunkt. In de Nederlandse media is er echter nauwelijks aandacht aan besteed. Er wordt juist uitsluitend positief geschreven over dit alternatief voor consumentenvuurwerk.
In een artikel van de NOS uit 2020 zei oud-VVD minister Neelie Kroes bijvoorbeeld: "Organiseer grote vuurwerkshows in de steden. Dat is veilig en het verhoogt de
feestvreugde. Kijk naar New York, Sydney en London."
De vraag is of je dat zo stellig kan zeggen. Het samenbrengen van grote groepen mensen op centrale locaties, vaak met alcoholgebruik en soms zelfs drugsgebruik, kan
ook juist de risico’s op onveiligheid vergroten. Ik zou niet stellig durven beweren dat deze massabijeenkomsten per definitie een veilig alternatief zijn voor kleinschalig legaal vuurwerk in
woonwijken. En al helemaal niet dat het de feestvreugde verhoogt; het tegenovergestelde geldt voor de overgrote meerderheid.
Consumentenvuurwerk is per definitie dichtbij; centrale vuurwerkshows niet. Het ene werkt verbindend, het andere schept juist afstand.
4. Incidenten met illegaal vuurwerk worden gekoppeld aan legaal siervuurwerk
De huidige regelgeving rondom vuurwerk is al zeer streng: sinds 1 december 2020 zijn al vuurpijlen en knalvuurwerk verboden. Een vuurwerkverkoper verwoordde het in het Algemeen Dagblad (30 december 2025) als volgt: “Wij mogen al jaren alleen nog fonteinen, cakes en kindervuurwerk verkopen. Je moet je best doen om daarmee gewond te raken”.
Daarnaast zijn er al standaard vuurwerkvrije zones rondom ziekenhuizen, maneges, (zorg-)boerderijen en verpleegtehuizen. In veel grote steden is het stil met de
jaarwisseling: daar geldt een totaalverbod.
Het is dan ook opmerkelijk dat incidenten met illegaal vuurwerk, dat dus al verboden is, consequent gebruikt worden om een totaalverbod op legaal siervuurwerk te
bepleiten. 1 januari 2025 kopte het Parool: “Roep om landelijk vuurwerkverbod van burgemeester Schouten breed gesteund, toch komt het er niet”.
Dit artikel koppelt de oproep tot een landelijk verbod aan een zeer tragische gebeurtenis; een ongeluk dat volgens berichtgeving vooral veroorzaakt lijkt te zijn
door illegaal vuurwerk (‘een mortierbom’), dat al verboden is.
Je ziet in dit artikel subtiele sturing: het ordent emotie (het artikel begint met een gruwelijk ongeluk) en de visie van autoriteiten (meerdere burgermeesters die
voorstander van een totaalverbod zijn) dusdanig, dat een verbod van siervuurwerk voor de lezer als vanzelfsprekend/ logisch voelt. Terwijl tegenargumenten en het onderscheid tussen legaal en
illegaal vuurwerk onderbelicht blijven.
Het artikel schrijft aan de lezer een norm voor, zonder de andere kant te belichten. Termen als “..dat is het enige wat werkt”, “kansloos”,
“het is niet langer uit te leggen” worden opgetekend zonder kritische vragen: op basis waarvan denkt u dat een totaalverbod het enige is wat werkt? Geldt dit ook voor legaal
vuurwerk?
In het artikel wordt tevens gesteld: “Veel Nederlanders ergeren zich mateloos aan vuurwerk.” Het wordt aan de lezer gepresenteerd als een vaststaand
maatschappelijk feit, zonder enige nuance of inzicht in de vraagstelling van het benoemde onderzoek. Zo lijkt het draagvlak voor een totaalverbod groter dan journalistiek aan te tonen is.
Is het bestaan van siervuurwerk het echte probleem, het gedrag van een kleine groep mensen die zich ook zonder vuurwerk niet aan regels houdt, of de handhaving van
illegaal vuurwerk?
Als je die zaken met elkaar verwart, bestrijd je dus mogelijk het verkeerde probleem.
De rol van strategische communicatie in het vuurwerkdebat.
Opvallend genoeg bleef zelfs na jaarwisselingen waarin grote problemen uitbleven de roep om een totaalverbod sterk aanwezig.
Wanneer zelfs rustige jaarwisselingen het standpunt niet beïnvloeden, ontstaat de indruk dat naleving voor burgers nauwelijks verschil maakt. Dat zet druk op het
draagvlak. Stond het eindpunt van dit ‘debat’ niet al vast?
Als gedragsverbetering niet leidt tot ander beleid, dan ontstaat er het risico dat minder naleving juist wordt uitgelokt.
Een opvallend artikel, is het artikel van journalist Hans Nijenhuis in het Algemeen Dagblad (AD):
“Hoe het vuurwerkverbod er kwam en wat activisten daarvan kunnen leren”. Hierin wordt het totaalverbod een “Masterclass voor elke marketeer’ genoemd. Het
artikel gebruikt de term “masterclass” als metafoor voor de effectieve beïnvloeding van publieke opinie en politiek.
De wat triomfantelijke woordkeuze (‘masterclass’) maakt van het vuurwerkverbod een overwinning na jarenlange superslimme beeldvorming. Het totaalverbod als
een resultaat van een langdurige en succesvolle beïnvloedingsstrategie. Hierdoor lijkt het alsof overtuigen belangrijker was dan kijken of het beleid echt nodig was.
In het artikel wordt ook een publicatie aangehaald van een oogarts, tevens een belangrijke activist: “tien tips voor mensen die maatschappelijke verandering
willen bewerkstelligen: verzamel feiten, creëer draagvlak, biedt een alternatief.”
Er wordt in dit artikel gesteld dat ‘feiten verzamelen” belangrijk is. Echter, wat juist opvalt is:
· Artikelen over vuurwerk zijn veelal zeer emotioneel geladen. De keuze om artikelen te openen met een beschrijving van een ongeluk,
bepaalt meteen hoe de lezer de rest van het artikel gaat interpreteren.
· Incidenten met illegaal vuurwerk worden structureel ingezet om een totaalverbod te bepleiten voor legaal vuurwerk. Er wordt te
weinig onderscheid gemaakt tussen legaal siervuurwerk, illegaal zwaar vuurwerk en gericht geweld.
· Voor de lezer ontstaat zo een associatie tussen jaarwisseling, vuurwerk en geweld.
De vraag is of je met deze sturing duurzaam draagvlak creëert.
Fragment artikel journalist Hans Nijenhuis (AD), “een masterclass in strategische positionering”, geupdate op 23 november 2025
5. Onderbelichte beleidsafwegingen.
Naast eerder genoemde onderbelichte aspecten, zijn er ook beleidsmatige afwegingen waar weinig vragen over worden gesteld. Vragen die laten zien hoe risico’s
verschillend worden gewogen, en welke zaken meetellen voor het zwaarste instrument wordt ingezet: een totaalverbod.
-Meten met twee maten: de ongelijke maatstaven waarmee risico’s worden beoordeeld.
Gevaar is meestal niet direct een reden voor een totaalverbod. Bij risicovolle evenementen, sport en alcohol worden risico’s geaccepteerd. Het bestuurlijke antwoord
daarop is vaak: handhaving, extra toezicht, nieuwe regels en geen totaalverbod.
Het is opvallend dat specifiek dit evenement (een jaarwisseling met consumentenvuurwerk) anders wordt behandeld; hier wordt vaak gesteld dat alleen een algeheel verbod kan werken. Het betekent niet dat de risico’s vergelijkbaar zijn, maar wel dat het bestuurlijke antwoord op deze risico’s afwijkt.
Het bestraffen van miljoenen burgers voor het gedrag van een kleine groep overtreders is ook afwijkend.
In 2023 noemt NRC-columnist Rosanne Hertzberger het ‘vuurwerkdebat’ een voorbeeld van selectieve verontwaardiging; dat vuurwerk vooral wordt aangepakt omdat het als
‘laag’ vermaak geldt, terwijl dezelfde risico’s bij statusvolle activiteiten zoals wintersport zelden ter discussie staan.
Ook het argument van dierenwelzijn wordt bij dit “debat” niet op dezelfde manier toegepast als bij andere evenementen. Hoewel rond maneges en (zorg-)boerderijen al vuurwerkvrijezones zijn, blijft vergelijkbare aandacht voor dierenwelzijn bij andere luidruchtige evenementen meestal uit.
Denk aan de inzet van bijvoorbeeld politiepaarden en politiehonden die mogelijk worden blootgesteld aan knallen, stress en geschreeuw.
Het laat zien dat dierenwelzijn niet op dezelfde manier wordt meegewogen. Bij specifiek het ‘vuurwerkdebat’ wordt het ingezet, en krijgt het een uitzonderlijke
morele rol.
-Verdraagzaamheid
Op allerlei vlakken wordt er vergaande verdraagzaamheid gevraagd van burgers: mensen die jarenlang last hebben van levensontwrichtende (geluids-)overlast,
bouwprojecten, verkeerslawaai, etc.
Opvallend genoeg lijkt die verdraagzaamheid bij vuurwerk minder te gelden. Een paar uur per jaar geluid en licht wordt door sommigen als onacceptabel beschouwd, terwijl zij wel van anderen in de samenleving verlangen op allerlei vlakken verdraagzaam te zijn. Ook valt op dat andere vormen van geluidsoverlast vaak technisch en zakelijk worden benaderd; vuurwerk krijgt vaak een morele en emotionele lading.
-Er is nauwelijks ingezet op effectieve, praktische voorlichting
Er is geen opvallende grote campagne geweest die vergelijkbaar is met de impact van de campagne in de jaren 90: “Je bent een rund als je met vuurwerk stunt”.
Het feit dat de voorlichting nauwelijks tot niet opvallend is geweest, kan de indruk wekken dat dit spoor om een totaalverbod te voorkomen, grotendeels is
losgelaten.
Met korte visueel aantrekkelijke animaties die laten zien hoe je veilig vuurwerk aansteekt, zou je toch op een aantrekkelijke manier positief kunnen bijdragen aan
een veiligere jaarwisseling.
-Vreugde als argument
Bij het maken van beleid kunnen ook waarden meewegen, en niet alleen de risico’s. Daarom is het de moeite waard om ook op te merken dat ‘vreugde’ zelden als argument meetelt bij dit onderwerp.
De handhaving en veiligheid worden terecht besproken. Het feit dat miljoenen mensen ergens een belang/ betekenis in zien, of ergens plezier in hebben, wordt
weggezet als irrelevant gegeven. Levensvreugde lijkt per definitie ondergeschikt. Ook dat is een keuze die voor de burger een norm stelt en niet een standaard of neutraal uitgangspunt. Daarom
verdient ook dit aspect genoemd te worden.
(Tekst gaat door onder afbeelding)
Foto uit de Gelderlander, vader en zoon kopen vuurwerk (29-12-’25)
6. Sociale vernedering als drukmiddel
"Primitief", zo noemt voormalig VVD-leider wijlen Bolkestein de traditie om op Oudejaarsavond pijlen en rotjes af te steken.
Wat Hertzberger beschreef klinkt door in dit soort uitspraken.
Zoals eerder genoemd maken voorstanders van een totaalverbod regelmatig gebruik van dit soort neerbuigende kwalificaties en stemmingmakerij. Er wordt zo een sociaal etiket op een zeer grote groep, (met allerlei verschillende achtergronden en uit rijke, middenklasse en armere buurten) onschuldige mensen geplakt. “Primitief” is geen neutraal woord, maar lijkt op een klasse-oordeel. Het laat ‘minachting’ voelen. De minachting zit daarbij in wie erover oordeelt, en vanuit welke positie.
De vraag is dan ook: wordt vergelijkbaar gedrag anders beoordeeld zodra het binnen een andere culturele context plaatsvindt? Is het roken van sigaren dan ook primitief? Of het drinken van wijn? Racen in de Formule 1?
Het zijn geen argumenten, maar persoonlijke beledigingen die niet overtuigend zijn.
Dit soort uitingen polariseerden het ‘debat’ en zet miljoenen burgers weg als minderwaardig. Dit soort onterechte framing lijkt op een strategie om te ontmoedigen
(niemand wil als ‘primitief’ gezien worden), en maakt het zowaar onmogelijk voor mensen om zich nog met afwijkende standpunten uit te spreken.
(Tekst gaat door onder de afbeeldingen)
X-bericht van een wetenschapsjournalist en openbaar spreker, met een gereposte afbeelding waarin vuurwerkliefhebbers worden aangeduid met een foto die wordt geassocieerd met domheid en achterlijkheid, 28-12-‘24
X-bericht van een voormalig longarts, nu adviseur en toezichthouder. Zij hoopt op slagregens tijdens de jaarwisseling, 27-12-’24.
Een totaalverbod als eindpunt?
In berichtgeving wordt het totale vuurwerkverbod nu gepresenteerd als eindstation. Het woord ‘nog’ suggereerde jarenlang onvermijdelijkheid. Terwijl het niet is
uitgesloten dat, in vrolijkere tijden, het beleid weer wordt bijgesteld, bijvoorbeeld door het toestaan van een zeer beperkt aantal specifiek aangewezen vormen van siervuurwerk.
__
Bronvermelding:
• https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vuurwerk/verboden-vuurwerk-vanaf-2020
• https://www.dailymail.co.uk/video/news/video-3579083/London-fireworks-visitor-gives-honest-verdict-terrible-experience.html
Het Alex Dodman-review over de vuurwerkshow in Londen.
• https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2318028-vvd-prominenten-willen-snel-en-volledig-vuurwerkverbod
• https://www.parool.nl/nederland/roep-om-landelijk-vuurwerkverbod-van-burgemeester-schouten-breed-gesteund-toch-komt-het-er-niet~b93853d6/
• https://www.gelderlander.nl/binnenland/eerst-was-het-nog-flauwekul-toch-kwam-het-vuurwerkverbod-er-masterclass-voor-elke-marketeer~ae3768b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
• https://www.nrc.nl/nieuws/2023/01/07/vuurwerk-waarom-wordt-wintersport-dan-niet-verboden-a4153567
• https://www.ad.nl/rijswijk/liefhebbers-voor-de-laatste-keer-in-lange-rij-voor-vuurwerk-een-verbod-is-het-allerdomste-wat-je-kunt-doen~a7f5c2d9/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
• https://www.gelderlander.nl/land-van-cuijk/voor-de-laatste-keer-vuurwerk-kopen-in-nederland-volgend-jaar-misschien-naar-duitsland~a5d468d9/
(Vader met zoontje in rij)
• De getoonde X-berichten zijn afkomstig van openbare accounts en van publieke personen. Namen en foto’s zijn onherkenbaar gemaakt.